Ból ucha – jedna z najczęstszych dolegliwości wieku dziecięcego

Lekarz medycyny rodzinnej-rezydent

Marcin Szmigiel

Ból ucha to problem, który może dotknąć każdego i w każdym wieku. Jednak bolesne infekcje uszu szczególnie często dosięgają niemowląt i małych dzieci. Bóle tego typu są jedną z najczęstszych przyczyn wizyt składanych w poradniach przez rodziców z dziećmi do 3. roku życia. Jakie rodzaje zapaleń ucha mogą się nam przytrafić i jak z nimi walczyć?

 

Infekcje uszu niejednokrotnie występują jako powikłanie przeziębienia. Przyczyną bólu ucha jest zwykle ostry stan zapalny, będący najczęściej skutkiem infekcji wirusowej lub zakażenia bakteryjnego. Drobnoustroje mogą dostać się do ucha poprzez kanał słuchowy (np. z wodą podczas kąpieli) lub „od środka” – przez trąbkę słuchową. Stan zapalny może objąć różne części ucha, co stanowi podstawę podziału schorzeń tego narządu.

Zapalenie ucha zewnętrznego – charakterystyka

W zapaleniu ucha zewnętrznego stan zapalny toczy się w skórze małżowiny usznej i zewnętrznego przewodu słuchowego. Może, ale nie musi, objąć także błonę bębenkową. Na schorzenie szczególnie narażone są osoby mające częsty kontakt z wodą i dlatego bywa ono nazywane „uchem pływaka”. Częste kąpiele prowadzą bowiem do zmiękczenia skóry przewodu słuchowego i jej uszkodzenia, co sprzyja wnikaniu drobnoustrojów.

Kąpiele to jednak nie jedyna przyczyna – czynniki sprzyjające zachorowaniom są wielorakie. Mogą mieć podłoże anatomiczne (wąski przewód słuchowy, niedrożność przewodu spowodowana ciałem obcym lub woszczkiem), dermatologiczne (wyprysk kontaktowy, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca).

Częściej chorują też osoby posługujące się aparatem słuchowym, pacjenci z obniżoną odpornością, a także osoby chore na cukrzycę. Ocenia się, że 10%  ludzi przynajmniej raz w życiu choruje na zapalenie ucha zewnętrznego. Najczęściej chorują dzieci w wieku 5-14 lat (16%), a najrzadziej dzieci poniżej 4. roku życia i osoby powyżej 20. roku życia. Szczyt występowania (około 80% zachorowań) przypada na miesiące letnie.

Zapalenie ucha zewnętrznego – objawy

Wśród dolegliwości towarzyszących zapaleniu ucha zewnętrznego wymienia się:

  • silny, zwykle jednostronny ból ucha  (70%),
  • świąd (60%),
  • uczucie pełności w uchu (20%).

U jednej trzeciej chorych może dojść do upośledzenia słuchu. W 90% przypadków przyczyną choroby jest infekcja bakteryjna (spowodowana pałeczką ropy błękitnej i gronkowcem złocistym). Zakażenie grzybicze to tylko 4% przypadków. Podczas infekcji grzybiczej ból jest słabszy, ale za to świąd, zlokalizowany głęboko w uchu, bywa bardzo uporczywy.

Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego

Leczenie polega na oczyszczeniu ucha, usunięciu złogów oraz wydzieliny. Postępowanie takie nie tylko pozwala na ustalenie przyczyny, ale przyspiesza gojenie i ułatwia działanie podawanych miejscowo leków. Chorobie towarzyszy nasilony ból, co wymaga użycia leków przeciwbólowych, takich jak paracetamol czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Jeśli jeden lek okaże się mało skuteczny, można rozważyć zastosowanie preparatu złożonego (np. połączenia paracetamolu z niską dawką kofeiny lub z kodeiną).

W infekcjach bakteryjnych postępowaniem pierwszorzutowym jest miejscowa terapia antybiotykiem, gdyż jej skuteczność jest wielokrotnie wyższa niż antybiotykoterapia doustna. Stosuje się wtedy krople zawierające antybiotyki takie jak: gentamycyna, neomycyna, gramicydyna, cyprofloksacyna. W przypadku infekcji grzybiczej podaje się np. krople zawierające jako substancję czynną – klotrimazol.

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego może mieć charakter ostry, przewlekły oraz wysiękowy.

Ostre zapalenie ucha środkowego jest jedną z najczęstszych chorób zapalnych wieku dziecięcego. Najczęściej chorują dzieci w 6–24 miesiącu życia. Choroba ta jest powodem ¼  wizyt pediatrycznych do 1. roku życia. U około 20% dzieci zapalenia ucha środkowego mają charakter nawracający.

Stan zapalny ucha środkowego w większości przypadków spowodowany jest niedrożnością trąbki słuchowej, wynikającą ze stanu zapalnego toczącego się w obrębie błony śluzowej nosogardła, zatok, migdałków. Najczęściej jest on skutkiem infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych, która poprzez trąbkę słuchową „przechodzi” na ucho.

Przyczyny zapalenia ucha środkowego

Infekcje ucha środkowego mogą mieć jednak zarówno podłoże wirusowe, jak i bakteryjne. Zapalenia ucha środkowego są znacznie częstsze u dzieci, co wynika z szeregu uwarunkowań anatomicznych: dzieci mają krótszą trąbkę słuchową, jest ona ułożona bardziej poziomo niż u dorosłych, co utrudnia jej drenaż i sprawia, że mogą powstawać warunki sprzyjające infekcjom. Pojemność ucha środkowego jest mniejsza, dlatego jest ono bardziej wrażliwe na zamiany ciśnienia sprzyjające otwieraniu się trąbki słuchowej, a to ułatwia przenikanie drobnoustrojów.

Objawy ostrego zapalenia ucha

Objawami ostrego, ropnego zapalenia ucha środkowego są:

  • nocny ból ucha,
  • bóle głowy,
  • gorączka (u dzieci nawet do 39–40 °C),
  • dreszcze,
  • szumy uszne zgodne z tętnem,
  • niedosłuch o różnym stopniu nasilenia,
  • nadwrażliwość ucha na pociąganie, złe samopoczucie, rozdrażnienie,
  • brak apetytu,
  • biegunka,
  • wymioty.

Leczenie ostrego zapalenia ucha

Leczenie obejmuje stosowanie leków przeciwbólowych (paracetamol lub NLPZ) i leków obkurczających miejscowo błonę śluzową nosa (oksymetazolina). Czasem konieczne jest wykonanie zabiegu laryngologicznego, tzw. paracentezy, czyli nakłucia błony bębenkowej w celu usunięcia nagromadzonej w uchu środkowym ropy. Decyzja o włączeniu antybiotykoterapii zależy od nasilenia objawów i wieku dziecka: jeśli lekarz jest pewien rozpoznania, powinien od razu włączyć antybiotyk (najczęściej jest to amoksycyklina).  Gdy objawy są łagodne, można stosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a z zastosowaniem antybiotyku wstrzymać się na 48–72 godzin.


Przewlekłe zapalenie ucha środkowego to przewlekle toczący się proces zapalny, prowadzący do trwałego ubytku błony bębenkowej, z towarzyszącym wyciekiem z ucha i niedosłuchem. Przebieg jest zwykle bezbolesny.

Inne przyczyny bólu ucha

Ból ucha może być związany ze stanami chorobowymi, które nie dotyczą ucha bezpośrednio. Ból ucha może towarzyszyć chorobom zębów trzonowych (próchnicy, ropniom okołozębowym, zatrzymaniu wyrzynania się trzeciego zęba trzonowego). Przyczyną bólu odczuwanego w uchu może być zapalenie gardła czy zapalenie migdałków. U niektórych pacjentów z zapaleniem gardła ból ucha może być podstawową dolegliwością, nawet jeśli wyniki badania ucha są prawidłowe. Warto w takich sytuacjach skonsultować się z lekarzem – stomatologiem i laryngologiem.

reklama

Free email marketing powered by FreshMail